Menu

Daxil olun Qeydiyyat

Beynəlxalq maliyə münasibətləri

Azərbaycan iqtisadiyyatına yonəldilən investisiyaların artım dinamikası İllər 2000 2005 2010 2014 İnvestisiya qoyulusu bütün mənbələr üzrə, mlyn.manat Ondan: Xarici investisiyalar, mlyn.manat faizlə Daxili investisiyalar, mlyn.manat faizlə 1289,8 829,5 64,3 460,3 35,7 6733,4 4628,5 68,7 2104,9 31,3 14118,9 6619,7 46,9 7499,2 53,1 21890,6 9175,6 41,9 12715,0 58,1 Mənbə: Azərbaycanın statistik gostəriciləri 2015, Bakı, 2015, səh. 407 Dovlət əmlakının ozəlləsdirilməsi, sahibkarlığın inkisafı, neft müqavilələrinin imzalanması, müstərək müəssisələrin yaradılması xarici investorların Azərbaycan iqtisadiyyatına investisiya qoymaq marağını xeyli gücləndirmisdir. Belə ki, 2014cü ildə Azərbaycan iqtisadiyyatına yonəldilmis ümumi investisiyaların tərkibində xarici investisiyaların həcmi 9175,6 milyon manat və ya 41,9 faiz təskil etmisdir. Milli iqtisadiyyatın inkisafına yonəldilmis daxili investisiyaların həcmi də ilbəil artmıs, yəni 2000-ci ildəki 460,3 milyon manatdan 2014 cü ildə 12715 milyon manata catmıs və ya 27,6 dəfə artmısdır. Dovlətin fəal investisiya siyasəti nəticəsində maliyyə mənbələri üzrə kapital qoyulusunun strukturunda da xeyli dəyisikliklər bas vermisdir. Bu dovrdə nəzərə carpacaq əsas meyl xarici investorların vəsaitləri hesabına kapital qoyulusunun artmasıdır. Digər mənbələrin payı isə bir o qədər cəlbedici olmamısdır. Belə ki, 1993-cü ildə mərkəzləsdirilmis kapital qoyulusunun payı 33% təskil edirdisə, 1995-ci ildə bu 13,4%, 1998-ci ildə isə 1,7% olmusdur. Bu isə investisiyanı maliyyələsdirmək ücün olkə büdcəsinin imkanlarının və onun rolunun xeyli asağı olduğunu gostərir. Lakin buna baxmayaraq son dovrlərdə iqtisadiyyatın inkisaf tempinə müvafiq olaraq mərkəzləsdirilmis kapital qoyulusunda artım müsahidə olunmusdur. Belə ki, 2000-ci il Dovlət büdcəsi xərclərinin 89,4 mln manatı və ya 11,7 faizi, 2005-ci ildə isə müvafiq olaraq 444,7 milyon manatı və ya 20,8 faizi, 2010-cu ildə 3255,3 milyon manatı və ya 32,9 faizi və 2014-cü ildə 7598,7 milyon manatı və ya 40,6 faizi əsaslı vəsait qoyulusu xərclərinin maliyyələsdirilməsinə yonəldilmisdir. 2014-cü ildə 2000-ci illə müqayisədə Azərbaycan iqtisadiyyatına yonəldilən investisiyalar 17,0 dəfə, əsas kapitala yonəldilən vəsaitlər 18,2 dəfə, ümumi daxili məhsul (ÜDM) istehsalı 12,5 dəfə, müəssisələrin və təsərrüfat təskilatlarının məfəəti 43,0 dəfə artmısdır. K.Marks, A.Smit, D.Rikardo və digər tanınmıs iqtisadcı alimlərin fikrincə, iqtisadiyyata investisiya yüksək gəlir (mənfəət) əldə etmək məqsədilə cəlb edilir. Bu baxımdan Azərbaycan iqtisadiyyatına yonəldilən investisiyaların fəallığı və iqtisadi effektlilik gostəriciləri qənaətbəxs olmamısdır. Belə ki, təhlil olunan dovrdə investisiyaverimi (1 manat investisiya qoyulusuna düsən ÜDM istehsalı) orta hesabla cəmi 21 qəpik və kapitalverimi (1 manat əsas kapitala düsən ÜDM istehsalı) 28 qəpik, investisiyanın rentabelliyi 10,3 faiz və əsas kapitalın rentabelliyi 13,4 faiz təskil etmisdir. Cədvəl 3 2000-2014-cü illərdə Azərbaycan iqtisadiyyatına yonəldilən investisiyaların iqtisadi effektliliyinin qiymətləndirilməsi Gostəricilər Olcü vahidi İllər 2000 2005 2010 2014 1.İqtisadiyyata yonəldilən investisiyalar Mlyn manat 1289,8 6733,4 14118,9 21890,6 2. Əsas kapitala yonəldilən vəsaitlər -*- 967,8 5769,9 9905,7 17618,6 3.Ümumi daxili məhsul -*- 4718,1 12522,5 42465,0 58977,8 əvvəlki ilə nisbətən artım 471,4 2615,5 2022,4 795,8 4.İqtisadiyyatda mənfəət -*- 539,9 2133,1 19112,1 23210,0 əvvəlki ilə nisbətən artım -*- - 357,1 1393,4 -2426,5 5.İnvestisiya verimi manat 0,37 0,39 0,14 0,04 6. Kapitalverimi -*- 0,49 0,45 0,20 0,05 7. İnvestisiyanın rentabelliyi faiz - 5,3 9,9 -38,5 8.Əsas kapitalaın rentabelliyi -*- - 6,2 14,1 -13,8 Mənbə: Cədvəl Azərbaycan statistik gostəriciləri 2015, Bakı, 2015, səh. 39, 41,407 və 537 əsasında tərtib edilmisdir. Cədvəl 4. Azərbaycan iqtisadiyyatına yonəldilən xarici investisiyaların strukturu (mlyn. ABS dolları) Gostəricilər İllər 2000 2005 2010 2014 Cəmi xarici investisiya Ondan: 927,0 4893,2 8247,8 11697,7 Maliyyə kredıtləri 262,9 698,4 3405,9 1880,6 Neft sənayesinə 546,1 3799,9 2955,3 6730,7 Birgə müəssisələr və xarici firmalar 118,0 230,5 659,6 1318,5 Mənbə: Azərbaycanın statistik gostəriciləri 2015, Bakı, 2015, səh. 407 Müəssisə və təskilatların oz vəsaitləri hesabına kapital qoyulusunun xüsusi cəkisinin azalmasına baxmayaraq son dovrlərdə bu azalma səngimis və hətta xeyli artım müsahidə olunmusdur. Olkədə bazar strukturlarının kifayət qədər inkisaf etməməsi, iqtisadiyyatın tənzimlənməsində dovlətin zəif rolu müstəqilliyin ilk illərində daxili bazarda fəaliyətgostərən müəssisə və sahibkarlıq subyektlərinin genis inkisafına əngəl torədirdi.

Beynəlxalq maliyə münasibətləri Word faylı
Səhifələr: 35 səhifə
Ölçüsü: 84 KB
Cəmi yüklənib (PDF, Word): 2
Bu ay yüklənmə sayı: 2
Son yüklənmə tarixi: 13.11.2019
Əlavə edilib: 06.11.2019
Beynəlxalq maliyə münasibətləri PDF faylı
Səhifələr: 3 səhifə
Ölçüsü: 227 KB
Cəmi yüklənib (PDF, Word): 2
Bu ay yüklənmə sayı: 2
Son yüklənmə tarixi: 13.11.2019
Əlavə edilib: 06.11.2019